Geschiedenis
Op de plaats van de huidige kerk moet in de Middeleeuwen al een bidkapel ter ere van Maria hebben gestaan, aan de 'gevaarlijke' weg van Wageningen naar Nijmegen. In 1395 stond de kerk als Sint Maartenskerk in de lijst van kerken, die de bouw van de Dom te Utrecht bekostigden. Het schip van de kerk zal wellicht veel ouder zijn (13e eeuw). Daarvoor heeft er waarschijnlijk al een heidens heiligdom gestaan.
Het koor van de kerk stamt uit de 15e eeuw.
Het RK verleden blijkt ook in het koor: dichtgemetseld priesterpoortje, lavabo en sacramentshuisje.
Opvallend in het koor zijn nog de oude kroon en de koperen lezenaar en blaker aan de preekstoel (allen waarschijnlijk 17e eeuws). De preekstoel is minder oud, stond vroeger op een hoge poot (nu in gebruik als doopvont) en is enige keren verplaatst.
Uit de herdenkingsplaten rechts (1787, van Lijnden van Hogendorp met de wapens) en links (1931) blijkt de band tussen kasteel en kerk. In 1931 sterft de laatste heer van Hemmen kinderloos. De bezittingen van het landgoed zijn door hem ondergebracht in de Stichting het Lijndensche Fonds voor Kerk en Zending, zodat dit landgoed een eenheid kon blijven. Een andere doelstelling van de stichting is het financieel ondersteunen van de hervormde gemeente Hemmen. Dit gebeurt via de Stichting het Hemmensche Fonds van Lynden-van Hogendorp, die nauwe banden onderhoudt met de kerkelijke gemeente.
De huidige toren stamt uit het eind van de 18e eeuw. In de toren bevindt zich een hersteld zeer oud uurwerk.
Om de kerk liggen vele oude graven. Daar vindt men ook de grafkelder van het geslacht Van Lijnden, een oude stenen sarcofaag en
vooral de stilte onder de hoge platanen.
Het moge duidelijk zijn: de Hemmense gemeente heeft een lange geschiedenis.
Al vele eeuwen geldt: Hier wordt de rust geschonken
(opschrift boven de ingang)
Kerkramen
De oude kleine Romaanse ramen zijn in 1740 afgebroken of doorgeslagen. Men heeft er lange ramen van gemaakt.
Bij de restauratie van de kerk, wilde men ook de ramen een zekere functie geven en is gekozen voor gebrandschilderde ramen.
Deze prachtige ramen zijn in 1933 vervaardigd door glazenier Femmy Schilt-Geesink met behulp van haar echtgenoot Johan Lodewijk Schilt. De 9 ramen geven links en rechts een beeld van Bijbelse voorstellingen met verhalen uit het Nieuwe Testament.
Voorgangers
Voorgangers van vóór de Reformatie zijn nog bekend. Hun namen prijken op de wand in de consistoriekamer. Zoals van Ds. Heldring en Ds. Fockens, wiens namen ook op gedenkstenen staan achter in de kerk.
Van de Reformatie tot heden hebben veel dienaars de gemeente gediend, overigens in nauwe relatie met de familie Van Lynden die -het inmiddels verwoeste- kasteel bewoonde en ook een belangrijke stem had in de kerk. Van de voorgangers mag hier genoemd worden ds. Johannes Mauritius Mommers die de gemeente 55 jaar heeft gediend (1682-1737). Voor zijn tijd was Mommers een oecumenisch gezinde voorganger.
Op het houten bord staan de namen vanaf 1475.
Orgel
Het orgel is oorspronkelijk een barokorgel uit 1725. De orgelkas is bewaard gebleven, het orgel zelf is vele malen vernieuwd. Het huidige orgel dateert uit 1972. Orgelbouwer Wim de Jongh uit Lisse plaatste toen een nieuw orgel in de onder monumentenzorg staande oude orgelkas. Het telt 14 registers. Volgens monumentenzorg is de kas vervaardigd in 1725. Bij de bouw in 1972 werd gebruik gemaakt van zeer oud pijpwerk uit de voormalige orgels. In 1990 werd het orgel door fa. De Jongh gerenoveerd.
Torenuurwerk
In de toren staat een karakteristiek uurwerk uit het begin van de 17e eeuw. Dit uurwerk moet overgebleven zijn uit een oude toren, of van elders zijn verkregen, omdat het ouder is dan de huidige toren. Het betreft een tamelijk klein uurwerk met een aantal fraaie details. Een speels detail vormt de lichter die het slagwerk in gang zet. Deze is uitgevoerd als een kleine hand, een toevoeging van latere datum.
Lees of download onderstaande brochures voor uitgebreide informatie over de geschiedenis, de gebrandschilderde ramen en het orgel:
